Visie

 

Het 4de Pijlersteunpunt is ondergebracht bij 11.11.11: Dat is een bewuste keuze. Als koepel van de Vlaamse-Noord-Zuidbeweging meent 11.11.11 dat de 4de Pijler een volwaardige plaats heeft binnen deze Noord-Zuidbeweging en een stem verdient binnen het landschap van ontwikkelingssamenwerking, naast de ngo’s en de lokale vrijwilligersgroepen. Want door zoveel mogelijk krachten te bundelen, kunnen we samen een sterk verhaal brengen voor het Zuiden. Hoe we die samenwerking in de toekomst willen uitbouwen, lees je in deze algemene visietekst, die in 2013 door 11.11.11 werd aangenomen.

Deze visietekst is ook het vertrekpunt voor het 4de Pijlerpanel: een overleggroep van 4de Pijlers die de aanwezigheid van de 4de Pijler in de Noord-Zuidbeweging vorm wil geven.

 


Visie van 11.11.11 op een langetermijnpartnerschap met de 4de Pijler

De laatste jaren veroverde de 4de Pijler stilaan een vaste plaats in onze samenleving. Steeds meer burgers engageren zich in en voor het Zuiden via een eigen project. Sinds 2009 ondersteunt 11.11.11 deze initiatieven en geeft hen een grotere zichtbaarheid. Daartoe startte de koepel in samenwerking met het voormalige VAIS van de Vlaamse overheid het 4de Pijlersteunpunt op. De koepel heeft nu echter een stap verder gezet gaan door de 4de Pijlers een statutaire plaats te geven binnen de beleidsorganen van 11.11.11 en een duurzame samenwerking uit te bouwen.
Waarom kiezen we vanuit de koepel voor deze samenwerking? Waar willen we naartoe met onze samenwerking met de 4de Pijler? Het moet duidelijk zijn welke keuzes we maken voor een samenwerking met de 4de Pijler op lange termijn.
Deze visietekst schetst een kader waarbinnen de volgende jaren de samenwerking wordt uitgebouwd. 

 

De 4de Pijler is een belangrijke actor van ontwikkelingssamenwerking

De 4de Pijler is niet meer weg te denken in het landschap van de ontwikkelingssamenwerking en speelt er ook een steeds belangrijkere rol in. De 4de Pijler vertegenwoordigt bovendien een aanzienlijk aantal mensen en middelen. Enkele cijfers 

  • 630 4de Pijlerinitiatieven zijn momenteel geregistreerd op www.4depijler.be. Het steunpunt beschikt echter over gegevens van meer dan 1100 Vlaamse initiatieven. Een studie van het HIVA uit 2009 gaat uit van minimaal 1444 initiatieven in Vlaanderen, maar schat dat het er veel meer kunnen zijn.
  • Het HIVA berekende dat 25.000 tot 60.000 Vlamingen actief betrokken zouden zijn bij een 4de Pijlerinitiatief (HIVA 2007)
  • Het HIVA stelt dat de 4de Pijlerinitiatieven mogelijk evenveel fondsen samenbrengen voor het Zuiden als de ngo’s. Uitgaande van de hypothese dat 4de Pijlerinitiatieven een gemiddelde jaarlijkse omzet realiseren van 20.000 euro, zou dat betekenen dat de totale jaarlijkse omzet van de 4de Pijler in Vlaanderen minimaal 28,8 miljoen euro bedraagt. De studie van P. Develtere (2007) gaat uit van een bedrag tussen 47 en 67,1 miljoen euro.
  • Vooral op lokaal vlak (gemeentelijk en provinciaal) zijn de 4de Pijlerinitiatieven steeds meer aanwezig als actor. Volgens de studie van P. Develtere (2007) halen 4de Pijlerinitiatieven 7% van hun omzet uit gemeentelijke en provinciale subsidies . Volgens die studie komt dat overeen met een totaal subsidiebedrag van 4,7 miljoen euro voor heel Vlaanderen.

 

Hoe bekijken we de evolutie van 4de Pijler?

We gaan ervan uit dat de 4de Pijler de komende jaren een blijvende rol zal opeisen in de wereld van de ontwikkelingssamenwerking.  Niets geeft aan dat het proces van ‘vermaatschappelijking van ontwikkelingssamenwerking’ de komende jaren zou afnemen. Integendeel, we stellen vast dat de 4de Pijler in toenemende mate zijn plaats binnen ontwikkelingssamenwerking opeist, en dat op verschillende niveaus: de gemeenten, de provincies en op termijn mogelijk ook de Vlaamse en Federale overheid.
Aangezien de drempel voor ngo-erkenning hoog (steeds hoger!) ligt, zal het aantal niet-erkende initiatieven die zoeken naar andere manieren om gehoord en erkend te worden, nog toenemen.  Nu reeds zijn er initiatieven waarbij 4de Pijlers zich op eigen initiatief verenigen om samen op te komen voor hun belangen.
Ook wat betreft het mobiliseren van lokale vrijwilligers worden de 4de Pijlers steeds belangrijker. Kunnen we op termijn blijven spreken van dé ‘Vlaamse Noord-Zuidbeweging’ zonder ook de vrijwilligers van de 4de Pijler te betrekken?

 

Een inclusieve Vlaamse Noord-Zuidbeweging: de 4de Pijler hoort er gewoon bij!

We streven daarom naar een inclusieve Vlaamse Noord-Zuidbeweging, met als missie zoveel mogelijk mensen en middelen te verenigen, ‘los’ van de pijler waartoe ze (zouden) behoren. Het is immers ondenkbaar dat een breed fenomeen als de 4de Pijler, waarbij zoveel vrijwilligers en middelen betrokken zijn, buiten die Noord-Zuidbeweging zou vallen. Meer nog, de 4de Pijler maakt er inherent deel van uit.
11.11.11 verenigt via de koepel het grootste deel van de middelen en bijna alle vrijwilligers die via de 3de pijler actief zijn. Om dezelfde representativiteit te behouden en om de inspanningen van de 4de Pijler te erkennen, is het noodzakelijk om ook de 4de Pijler en haar vrijwilligers een volwaardige plaats te geven binnen de koepel.
Door zoveel mogelijk krachten te bundelen, kunnen we samen een sterk verhaal brengen voor het Zuiden. Vanuit een gezamenlijke beweging staan we sterker om beleidmakers, politici, overheden en het brede publiek te overtuigen van de nood aan meer aandacht voor ontwikkelingssamenwerking. Samen kunnen we meer steun en middelen vragen voor onze initiatieven en opkomen voor een versterkte samenwerking met het Zuiden vanuit ons land. Samenwerken levert zo een win-win-situatie op voor iedereen, waarbij we gezamenlijk onze doelstellingen kunnen realiseren.

 

Naar een meer intensieve samenwerking met de 4de Pijler

Als we willen vermijden dat de 4de Pijler zich in eigen structuren organiseert en als we de komende jaren niet willen terechtkomen in een bitse sfeer van concurrentie in gemeenten, provincies en in Vlaanderen is het in het belang van onze Noord-Zuidbeweging om onze samenwerking met de 4de Pijler te intensiveren.
Succesvol samenwerken met de 4de Pijler betekent dat 11.11.11 inspanningen zal moeten leveren om van het lidmaatschap aan de koepel een meerwaarde te maken voor 4de Pijlerinitiatieven. 4de Pijlerinitiatieven zullen pas bij de beweging aanhaken als dat ook voor hun organisatie voldoende meerwaarde biedt op het vlak van dienstverlening en belangenbehartiging.
Een toekomstgerichte relatie vraagt dat de 4de Pijler als actor ernstig genomen wordt. Bij het ondersteuningsaanbod hun betrokkenheid groter worden.
Nauwere aansluiting, dat kan niet van de ene dag op de andere, maar vraagt een groeiproces. Maar we vertrouwen erop dat we de komende jaren een harde kern van actieve 4de Pijlers kunnen laten uitgroeien tot echt bondgenoten van onze beweging.

 

Twee kanten van hetzelfde verhaal

We willen de samenwerking tussen de ngo’s en de 4de Pijler opbouwen vanuit een sfeer van complementariteit, want er is meer dat ons bindt, dan dat ons scheidt. Onze gedrevenheid voor het Zuiden en onze gezamenlijke verontwaardiging over het onrecht in de wereld brengt ons samen.
De ngo’s plaatsen structurele veranderingen voorop. 4de Pijlerinitiatieven hebben eerder een heel rechtstreekse en tastbare band met hun project en spreken hun publiek vaak persoonlijk en gevoelsmatig aan over het Zuiden.  Beide invalshoeken zijn niet in tegenspraak met elkaar. Het zijn twee kanten van hetzelfde verhaal en ze versterken elkaar.
Door hun eigen aanpak - met concrete projecten en persoonlijke verhalen uit het Zuiden - openen de 4de Pijlerinitiatieven een venster op de wereld voor heel wat mensen. Andere vrijwilligers kiezen dan weer voor een ander soort engagement waarbij de structurele aanpak van armoede en onrecht voorop staat. Dat vraagt respect voor elkaars uitgangspunt, achtergrond, engagement en opdracht.

 

Het belang van het Zuiden moet voorop staan!

Maar het is niet omdat we de inspanning van  4de Pijlerinitiatieven waarderen dat we elke project ook zomaar goed moeten vinden. De zorg om kwalitatieve ontwikkelingssamenwerking staat voorop!  En dat betekent dat het belang van het Zuiden steeds op de eerste plaats moet komen.
Ontwikkelingssamenwerking streeft naar een duurzame verbetering van de levensomstandigheden van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen in het Zuiden. Het is een uitdaging om ook de stem van die groepen in het 4de Pijlerverhaal  aan bod te laten komen. Welke gevolgen hebben de inspanningen van 4de Pijlerinitiatieven en van ngo’s voor hun dagelijks leven en voor hun toekomst?  Is die balans positief?  We moeten samen vanuit het blikveld van het Zuiden kritisch blijven kijken naar de resultaten en inspanningen van projecten
Er is daarom nood aan meer onderzoek en debat over de efficiëntie van 4de Pijlers in het Zuiden. Er zijn op dat vlak wel wat initiatieven vanuit de academische wereld (eerder vanuit Nederland). Maar door de diversiteit van de  4de Pijler is het verder onduidelijk hoe een systematisch onderzoek hiernaar of een representatieve bevraging van de partners van 4de Pijlers  in het Zuiden  eruit zou kunnen zien.  Het Steunpunt besteedt de komende jaren aandacht aan deze vraag.

 

Samen werken aan  kwaliteit

Het is een opdracht voor ngo’s en 4de Pijlers om samen na te denken over de kwaliteit van hun inspanningen en elkaar te bevragen.  We moeten daarbij kritisch durven blijven voor elkaars kennis en elkaars competentie en expertise valoriseren. We kunnen samen op zoek gaan naar instrumenten om de kwaliteit van onze projecten te verbeteren.
Het steunpunt neemt de rol op zich om het debat over de kwaliteit van ontwikkelingssamenwerking  aan te sturen bij 4de Pijlers, gemeenten, lokale vrijwilligers, enz….  tijdens vormingen en ontmoetingsmomenten en in haar communicatie.
We bezorgen 4de Pijlers informatie over de basisprincipe van een goede samenwerking met partners in het Zuiden (‘duurzaamheid’, ‘ownership’, ‘participatie’ en ‘wederkerigheid’, …). We stellen vast dat heel wat 4de Pijlermedewerkers oprecht bekommerd zijn om een respectvolle samenwerking met het Zuiden op te bouwen volgens deze principes.
Op termijn kunnen de instrumenten voor het opvolgen van kwaliteit en evaluatie die nu reeds door de ngo’s gehanteerd worden ook door 4de Pijlers gehanteerd worden. We moeten inspanningen doen om deze instrumenten te vertalen naar de praktijk van kleinschalige ontwikkelingsinitiatieven.

 

Dienstverlening: het Steunpunt als referentieadres voor de 4de Pijler

Het 4de Pijlersteunpunt realiseerde de voorbije jaren al een stevige dienstverlening voor 4de Pijlerinitiatieven. Het blijft de eerste opdracht van het steunpunt om die dienstverlening verder uit te bouwen, zodat het op termijn hét referentieadres is en blijft voor 4de Pijlerinitiatieven in Vlaanderen.
Die dienstverlening bestaat uit:

  • De website als bron van informatie en als plek van ontmoeting en uitwisseling voor 4de Pijlers en voor wie actief is in ontwikkelingssamenwerking (www.4depijler.be)
  • Advies via de helpdesk. Het steunpunt doet hierbij zowel beroep op de ngo’s als ‘expertisecentra’ als op de gevarieerde expertise van de 4de Pijler zelf.
  • Het organiseren van een vormingsaanbod, in de vorm van workshops en trajecten, als aanzet om na te denken, visie te ontwikkelen en capaciteiten te versterken.
  • Het organiseren van ontmoetingen en uitwisselingen rond thema’s en landen.
  • Het verkennen van formules van ‘coaching’ en begeleiding op maat voor initiatiefnemers van 4de Pijlerinitiatieven.
    In het kader van dienstverlening moeten  de mogelijkheden onderzocht worden om op termijn fiscale attesten ter beschikking te stellen van 4de Pijlerinitiatieven.

 

Belangenbehartiging en beleidsinspraak

Net zoals de koepel nu al de belangen van de erkende ngo’s mee behartigt, worden de belangen van de Vlaamse 4de Pijlerinitiatieven mee behartigd door 11.11.11. De koepel neemt nu al de rol op van gesprekspartner voor de overheid vanuit de Noord-Zuid sector en zal ook de 4de Pijler, als deel van de sector, mee representeren.
Aangezien de drempel voor ngo-erkenning hoog ligt, zal het aantal niet-erkende initiatieven dat op zoek gaat naar andere manieren om door het beleid gehoord en erkend te worden, wellicht nog groeien. We willen hen samenbrengen en de kans bieden om zich aan te sluiten bij de beleidsorganen, zodat hun stem op een volwaardige manier gehoord wordt.
We zijn ons bewust dat er spanningsvelden kunnen bestaan tussen de verwachtingen en belangen van de diverse geledingen van onze beweging, maar we gaan ervan uit dat dialoog, uitwisseling en samenwerking binnen éénzelfde koepel de beste garanties biedt voor een evenwichtige behartiging van al deze belangen.
De nieuwe statuten van 11.11.11 voorzien in vijf mandaten voor 4de Pijlers in de Algemene Vergadering. Met een 4de Pijlerpanel organiseert 11.11.11 een representatieve vertegenwoordiging. Dit panel zal de 4de Pijlers verenigen die het engagement aangaan om te participeren aan de koepel door het handvest van de koepel van de Noord-Zuidbeweging te onderschrijven.

 

Krachten bundelen op lokaal vlak

Het gemeentelijke niveau (de Gemeentelijke Raden voor Ontwikkelingssamenwerking) is de plaats bij uitstek waar vrijwilligers van 4de Pijlers en ngo’s elkaar ontmoeten. Zeker op lokaal vlak moeten we dus de samenwerking bevorderen tussen 4de Pijlerinitiatieven en de andere actoren van onze beweging. Daar kunnen 4de Pijlers hun rol ontdekken als actor binnen de brede Noord-Zuidbeweging,  als partners van  ngo’s in plaats van concurrenten.
De ondersteuning van het lokaal beleid vanuit 11.11.11 moet er op gericht zijn om ngo’s en 4de Pijlerinitiatieven te laten samenwerken aan een breder draagvlak voor internationale solidariteit en aan een doordacht gemeentelijk en provinciaal Noord-Zuidbeleid. Dit in een sfeer van bondgenootschap waarbij er samen opgekomen wordt voor meer middelen voor Noordwerking én voor Zuidwerking en voor meer aandacht voor internationale samenwerking vanuit de gemeenten.

 

Participatie aan de activiteiten van de koepel

11.11.11 nodigt de 4de Pijlers, samen met de andere lidorganisaties, uit om te participeren aan de activiteiten van de koepel: ontmoetingsmomenten, debatten, overlegplatformen rond specifieke thema’s en landen, campagnemomenten en politieke acties, ….
Vanuit de optiek dat de 11.11.11-campagne de gemeenschappelijke campagne is van de Noord-Zuidbeweging, willen we wegen  zoeken om 4de Pijlers te betrekken bij de campagne, en dat volgens hun eigen dynamiek, betrokkenheid en vrije keuze.
4de Pijlers worden momenteel al minimaal betrokken bij het inhoudelijke en sensibiliserende luik van de campagne (cfr. Wachtnacht, de Millenniumdoelstellingen, Sing for the Climate, Action 2015….). Voorlopig is de identificatie van de 4de Pijler met 11.11.11 echter nog beperkt. We voorzien daarom een groeipad dat inzet op het realiseren van een grotere verbondenheid.
Dat groeipad houdt ook in dat we 4de Pijlervrijwilligers op termijn actief stimuleren om deel te nemen aan het fondsenwervende luik van de campagne. We realiseren ons dat 4de Pijlerinitiatieven pas zullen openstaan voor participatie als er ook echt iets voor hun werking aan verbonden is. Daarom moet we de mogelijkheid overwegen om 4de Pijlers ook te laten delen in de financiële opbrengst van de campagne.

 

Meer diversiteit binnen de beweging

Initiatieven die ontstaan vanuit de diaspora van diverse landen, vormen een bijzondere groep binnen de 4de Pijler. Diaspora-groepen die een project of initiatief in het Zuiden ondernemen vragen een aangepaste benadering en ondersteuning.  Ze krijgen bijzondere aandacht binnen de werking van het 4de Pijlersteunpunt. Wij streven ernaar om een band met hen op te bouwen en om hen aangepaste ondersteuning en een vormingsaanbod op maat aan te bieden.

 

Het Steunpunt als expertisecentrum

Door zijn diversiteit blijkt de 4de Pijler wel moeilijk in kaart te brengen.  De vermelde cijfers vooraan in deze tekst,  gebaseerd op het onderzoeken van Patrick De Veltere en het HIVA, zijn al enkele jaren oud zijn en we beschikken niet over recentere cijfers .
Het 4de Pijlersteunpunt wil zeker ook expertisecentrum over de 4de Pijler zijn en het onderzoek naar de 4de Pijler stimuleren. Door de 4de Pijler een  plaats te geven in onze beweging, nemen we als koepel ook de rol op van expertisecentrum, met aandacht voor het verzamelen van gegevens over de 4de Pijler in Vlaanderen en het stimuleren van onderzoek naar de impact van de 4de Pijler in het Zuiden en in het Noorden.
Uitwisselingen en samenwerkingen met soortgelijke initiatieven in Franstalig België en in het buitenland bieden mogelijkheden om deze expertise te delen en gezamenlijk verder op te bouwen. 

 

De plaats van het 4de Pijlersteunpunt

Het 4de Pijlersteunpunt wordt ingericht als dienst van het koepelsecretariaat 11.11.11
Net als de ondersteuning van het lokale beleid gebeurt het ondersteunen van de 4de Pijler vanuit een koepeldienstverlening. Anderzijds heeft het opbouwen van een band met de vrijwilligers uit de 4de Pijler ook een duidelijk bewegingsaspect.
De keuze voor een samenwerking op lange termijn met de 4de Pijler impliceert dat het steunpunt en haar werking een structurele vaste plaats heeft in de bewegingswerking van de koepel. 

 

Wat wenst de 4de Pijler zelf?

Deze tekst werd geschreven vanuit 11.11.11, maar wat wenst de 4de Pijler zelf voor de toekomst? In het najaar van 2015 is er een traject opgezet om met de 5 vertegenwoordigers van het Panel een eigen visie en actieplan voor de toekomst uit te werken. Begin 2016 willen we dit kader bespreken met het Panel om tot een gedragen tekst te komen.
De werking van het 4de Pijlersteunpunt is nu reeds gebouwd op een permanente bevraging van haar doelgroep naar hun wensen en behoeften (via evaluatieformulieren bij elke vorming, online-bevragingen, gesprekken tijdens ontmoetingsmomenten, enz….)
3-jaarlijks is er ook een externe evaluatie van het steunpunt waaruit aanbevelingen worden gedistilleerd waardoor nieuwe keuzes voor de toekomst worden gemaakt.

 

En hoe kijkt de 3de pijler naar de 4de Pijler?

Deze visietekst tracht een aanzet te geven tot verder debat hierover binnen de beweging en binnen de ngo-sector. Via provinciale Noord-Zuidoverleggen en nationale ledenoverleggen binnen 11.11.11 brengt het steunpunt de werking en aandachtspunten van de 4de Pijler aan.